Share on FacebookShare on Google+Tweet about this on TwitterShare on LinkedInShare on TumblrEmail this to someone

του Διονύση Π. Σιμόπουλου: επίτιμου διευθυντή Ευγενιδείου Πλανηταρίου

Ένας από τους Ζωδιακούς αστερισμούς που αναμφισβήτητα διαφεντεύει τον ουρανό τις καθάριες νύχτες του Φθινοπώρου είναι ο αστερισμός του Ταύρου που βρίσκεται δίπλα ακριβώς από τον αστερισμό του Ωρίωνα στον οποίο φαίνεται να επιτίθεται! Ο αστερισμός του Ταύρου ήταν γνωστός από αρχαιοτάτων χρόνων.

Στους Αιγυπτιακούς ναούς των Θηβών βρίσκεται επί κεφαλής των Ζωδιακών αστερισμών γιατί την εποχή εκείνη (4000 έως 1700 π. Χ.) το εαρινό ισημερινό σημείο βρίσκονταν στον Ταύρο. Τους χρόνους μάλιστα πριν από την εισαγωγή του Ιουλιανού ημερολογίου οι Ρωμαίοι γιόρταζαν την Πρωτοχρονιά τους τον Μάρτιο, γι’ αυτό και ο Βιργίλιος αναφέρει: «Ο λευκός ταύρος ανοίγει το έτος με τα χρυσά του κέρατα».

Για τους Αιγυπτίους ο Ταύρος αντιπροσώπευε τον θεό Όσιρη, ενώ για τους Πέρσες ήταν ο θεός Μίθρας. Σύμφωνα όμως με την Ελληνική Μυθολογία ο αστερισμός του Ταύρου αντιπροσωπεύει τον Δία που μεταμορφώθηκε σε ήμερο Ταύρο για να ξεγελάσει, την Ευρώπη, την πανέμορφη κόρη του Φοίνικα.

 

 

Όταν η κόρη ξεθάρρεψε και αγκάλιασε τον Ταύρο, αυτός πήδηξε προς τα ουράνια μεταφέροντάς την στην Κρήτη όπου υφάνθηκε ένας από τους πολλούς ερωτικούς δεσμούς του Δία. Άλλες πάλι παραδόσεις τον φέρουν ότι εικονίζει τον Μινώταυρο, και άλλες ότι εκπροσωπεί έναν από τους ταύρους με ορειχάλκινα πόδια που δάμασε ο Ιάσων.

Τα βράδια του Φθινοπώρου, αλλά και του Χειμώνα, ο Ταύρος είναι εύκολα αναγνωρίσιμος από το λαμπερό κοκκινωπό του άστρο πρώτου μεγέθους, τον Λαμπαδία, τον «άλφα Ταύρου» ή κατά τους Άραβες Αλντεμπαράν, ένα λαμπρό πορτοκαλί άστρο που αντιπροσωπεύει το μεγάλο μάτι του Ταύρου με διάμετρο 40 φορές μεγαλύτερη από την διάμετρο του Ήλιου.

Ο Αλντεμπαράν βρίσκεται ανάμεσα στα άστρα του ανοιχτού αστρικού σμήνους των Υάδων που φαίνονται να σχηματίζουν ένα αναποδογυρισμένο κεφαλαίο «Λ» σε απόσταση 130 ετών φωτός από τη Γη. Σύμφωνα με σύγχρονους υπολογισμούς το αστρικό σμήνος απομακρύνεται από εμάς με ταχύτητα 150.000 χιλιομέτρων την ώρα, μ’ αυτή την ταχύτητα ένα διαστημόπλοιο θα κάλυπτε την απόσταση Γης-Σελήνης σε λιγότερο από δυόμισι ώρες.

 

 

Σύμφωνα με την μυθολογία ήταν οι Υάδες, οι κόρες του Άτλαντα και της Αίθρας που αποτελούσαν τις Δωδωνίδες νύμφες στις οποίες ο Δίας είχε εμπιστευθεί την ανατροφή του Βάκχου. Όταν ο Λυκούργος, βασιλιάς ενός λαού που κατοικούσε στις όχθες του Στρυμώνα, τις καταδίωξε και τις έριξε στη θάλασσα, το μεν μωρό κατατρομαγμένο κατέφυγε στην αγκαλιά της Θέτιδας, ενώ οι Υάδες διασώθηκαν από τον Δία ο οποίος τις τοποθέτησε στον ουρανό.

Στην αρχαιότητα ήσαν επτά, αν και τα ονόματα που διασώθηκαν είναι πέντε: Κλαία, Ευδώρα, Κορωνίς, Φαιώ και Φαισύλα. Η λέξη Αλντεμπαράν στα Αραβικά σημαίνει «αυτός που ακολουθεί», εννοώντας τις Πλειάδες. Και πράγματι στην πλάτη του Ταύρου βρίσκεται το λαμπερό αστρικό σμήνος των Πλειάδων.

(βλέπε τα σχετικά άρθρα: http://poplike.gr/%cf%80%ce%bb%ce%b5%ce%b9%ce%ac%ce%b4%ce%b5%cf%82-%ce%bf%ce%b9-%ce%b1%cf%83%cf%84%cf%81%ce%bf%cf%80%ce%bf%cf%85%ce%bb%ce%ac%ce%b4%ce%b5%cf%82-%cf%84%ce%bf%cf%85-%ce%bf%cf%85%cf%81%ce%b1%ce%bd%ce%bf/

και

Πλειάδες: Οι Αστροπουλάδες του Ουρανού και οι Αλκυονίδες Ημέρες

 

 

Στην περιοχή του Ταύρου, και σε απόσταση 300 εκατομμυρίων ετών φωτός, ανακαλύψαμε επίσης και τα αποτελέσματα της σύγκρουσης δύο γαλαξιών, μια τιτάνια σύγκρουση που συνέβη πριν από 100 εκατομμύρια χρόνια. Σήμερα ανάμεσα στους δύο αυτούς γαλαξίες (NGC 1410 και NGC 1409) υπάρχει μια αψίδα υλικών με μήκος 20.000 ετών φωτός που τους συνδέει.

Με μία νέα τεχνική που επιτρέπει την παρατήρηση των γαλαξιακών πυρήνων μέσα από τα πυκνά σύννεφα αερίων και σκόνης που τους περιβάλλουν, αποδείχτηκε ότι το ένα τρίτο όλων των σπειροειδών γαλαξιών, όπως είναι ο δικός μας, παρουσιάζουν σημάδια προηγουμένων συγκρούσεων.

Οι γαλαξιακές συγκρούσεις είναι διαδικασίες που διαρκούν δισεκατομμύρια χρόνια, ενώ το τελικό αποτέλεσμα εξαρτάται από τα μεγέθη των συγκρουόμενων γαλαξιών και τις αποστάσεις μεταξύ τους. Οι μικρότεροι γαλαξίες καταβροχθίζονται συνήθως από τους μεγαλύτερους αλλά όταν τα μεγέθη είναι περίπου ίσα η σύγκρουση καταλήγει σε αδιέξοδο. Στις περιπτώσεις ισορροπίας δυνάμεων οι δύο γαλαξίες ενώνονται σχηματίζοντας έναν ελλειπτικό γαλαξία, διαφορετικά επικρατεί συνήθως το σχήμα και η δομή του μεγαλύτερου.

Ακόμη πιο μακριά το Διαστημικό Τηλεσκόπιο «Χαμπλ» κατέγραψε πριν από μερικά χρόνια και ένα ολάκερο σμήνος γαλαξιών σε απόσταση 7 έως 10 δισεκατομμυρίων ετών φωτός. Η μελέτη παρόμοιων απόμακρων γαλαξιακών σμηνών μας βοηθάει να υπολογίσουμε την εξελικτική ιστορία του Σύμπαντος τα τελευταία 13,8 δισεκατομμύρια χρόνια, από τότε δηλαδή που γεννήθηκε το Σύμπαν, και μέχρι σήμερα.

 

 

Γιατί οι τεράστιες αυτές κοσμολογικές αποστάσεις μας δίνουν την δυνατότητα να ταξιδέψουμε, όχι μόνο στον χώρο αλλά και στον χρόνο αφού όταν κοιτάζουμε τον ουρανό και τα αντικείμενα που υπάρχουν εκεί έξω είναι σαν να κοιτάζουμε το παρελθόν όλων όσων βλέπουμε. Οι αστρονόμοι δηλαδή είναι οι αρχαιολόγοι του Σύμπαντος αφού, λόγω των τεραστίων αποστάσεων, βλέπουν και μελετάνε «αναμνήσεις».

Στον ίδιον αστερισμό τα σύγχρονα τηλεσκόπια μας έχουν αποκαλύψει επίσης κι ένα φωτεινό νεφέλωμα που μοιάζει με κάβουρα και γι’ αυτό ονομάστηκε «Νεφέλωμα Καρκίνος» (Μ-1) σε απόσταση 6.300 ετών φωτός. Το Νεφέλωμα αυτό δεν είναι παρά τα υπολείμματα ενός άστρου το οποίο εξερράγη ως σουπερνόβα πριν από 1.000 ακριβώς χρόνια, ενώ λάμπει ακόμη και σήμερα με την φωτεινότητα 30.000 ήλιων.

Από την μια άκρη στην άλλη το Νεφέλωμα Καρκίνος έχει διάμετρο έξη ετών φωτός ή 57 τρισεκατομμυρίων χιλιομέτρων, που σημαίνει ότι το μέγεθός του είναι 140 εκατομμύρια φορές μεγαλύτερο από την απόσταση Γης-Σελήνης ή 370.000 φορές μεγαλύτερο από την απόσταση Γης-Ηλίου. Το νεφέλωμα αυτό συνεχώς διαστέλλεται όλο και πιο πολύ με μια ταχύτητα που φτάνει τα 540.000 χιλιόμετρα την ώρα.

Τον Οκτώβριο του 1968 Αμερικανοί ραδιοαστρονόμοι ανακάλυψαν στο Νεφέλωμα Καρκίνος έναν πάλσαρ που τελικά δεν ξέφυγε ούτε και από τις φωτογραφικές μας μηχανές. Μ’ ένα ειδικό σύστημα μπορέσαμε να φωτογραφήσουμε την πηγή των ραδιοπαλμών που αποδείχτηκε ότι ήταν ένα μικροσκοπικό άστρο 12 χιλιομέτρων στο κέντρο σχεδόν του νεφελώματος με την καταπληκτική ιδιότητα να περιστρέφεται 30 φορές κάθε δευτερόλεπτο.

 

 

Αποτέλεσμα της τρομερής συμπίεσης των υλικών του είναι η δημιουργία ενός άστρου αποτελούμενο μόνο από νετρόνια, μια σφαίρα μερικών χιλιομέτρων με την πιο λεία, στερεή επιφάνεια που έχει γνωρίσει ποτέ το Σύμπαν. Βρισκόμαστε δηλαδή αντιμέτωποι μ’ ένα άστρο νετρονίων.

Εκτός όμως από αστρικά λείψανα και συγκρουόμενους γαλαξίες στον Ταύρο βρίσκουμε επίσης και μια πληθώρα νεογέννητων άστρων στα πρώτα στάδια της εξέλιξής τους. Γύρω από έξη νεογέννητα άστρα σε απόσταση 450 ετών φωτός τα οποία διερευνήθηκαν από το «Χαμπλ», ανακαλύφτηκαν δίσκοι υλικών που αποτελούν προοίμιο της δημιουργίας εκεί ολόκληρων πλανητικών συστημάτων.

Οι δίσκοι αυτοί έχουν διάμετρο 8 έως 16 φορές μεγαλύτερη από την διάμετρο της τροχιάς του δικού μας πλανήτη Ποσειδώνα, ενώ η ποσότητα των υλικών από τα οποία αποτελούνται υπολογίζεται ότι είναι από 200 έως 10.000 φορές μικρότερη από την μάζα του Ήλιου. Συγκριτικά στο δικό μας Ηλιακό Σύστημα τα υλικά των πλανητών και των δορυφόρων τους αποτελούν το ένα χιλιοστό των υλικών του Ήλιου.

 

 

 

Δείτε επίσης