Με αφορμή την κυκλοφορία τής αυτοβιογραφίας της στην Ελλάδα «Περνώντας από τοίχους» από τον εξαιρετικά δραστήριο εκδοτικό οίκο ROPI Publications, η ιστορικός τέχνης και curator Νικολένα Καλαϊτζάκη γράφει για τον «Πόνο στο έργο της Marina Abramovic»:

   Rhrythm 10· δέκα μαχαίρια, ένα επικίνδυνο παιχνίδι ποτού Ρώσων και Γιουγκοσλάβων χωρικών. Η καλλιτέχνης, περνάει τα μαχαίρια ένα ένα, ανάμεσα στο κενό που σχηματίζουν τα δάχτυλα του αριστερού της χεριού που παραμένει ανοιχτό, στερεωμένο επάνω σε στοιβάδες λευκό χαρτί, ενώ δυο μαγνητόφωνα καταγράφουν τις ανάσες και τους αιχμηρούς χτύπους που επαναλαμβάνονται μονότονα.

Πρέπει να προσέξει. Αυτός ο γρήγορος ρυθμός της εναλλαγής των μαχαιριών θα την τραυματίσει.

Το κοινό παρακολουθεί με κομμένη την ανάσα. Η Marina συνεχίζει την performance. Στο λευκό χαρτί, σταγόνες από κόκκινο αίμα. 1973, διάρκεια παράστασης 1 ώρα, Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης της Ρώμης.

 

 

Rhrythm δύο αστέρια που φλέγονται. Συμβολισμός τους ο κομμουνισμός και η ιερή αρχαία πεντάλφα. Στο κέντρο τους η καλλιτέχνης, κόβει τα νύχια των χεριών της και τα μαλλιά της με ψαλίδι και τα ρίχνει στις φλόγες. Ξαπλώνει. 1974, Φοιτητικό Πολιτιστικό Κέντρο Βελιγράδι, 1,5 ώρα.

Rhrythm κατάποση χαπιών απ’ το νοσοκομείο, ένα για κατατονικούς ασθενείς κι ένα ηρεμιστικό για σχιζοφρενείς. 1974, Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης του Ζάγκρεμπ. Κατάσταση συνειδητότητας και μη. Ακολουθούν στον ίδιο χρόνο οι performances Rhrythm και Rhrythm.

Στο Rhrythm η καλλιτέχνης φτάνει στο απόγειο της. Γίνεται το αντικείμενο και  αφήνεται ολοκληρωτικά στις διαθέσεις του κοινού της gallery Studio Morra στη  Νάπολη.

Οι θεατές μπορούσαν να χρησιμοποιήσουν επάνω της, με όποιο τρόπο επιθυμούσαν, έναν αριθμό από 72 αντικείμενα ευχαρίστησης και πόνου, ανάμεσα τους ένα τσεκούρι, ένα μαχαίρι, ένα κραγιόν, έναν καθρέφτη κι ένα τριαντάφυλλο. Κι ένα πιστόλι με μία σφαίρα·

 

 

Στο τέλος της παράστασης, η Abramovic, ήταν μισόγυμνη και με βρεγμένα μαλλιά. Της έσκισαν τα ρούχα, της έμπηξαν καρφίτσες στο σώμα, ένα μαχαίρι κοντά στον καβάλο, κάποιος την χαράκωσε στο λαιμό και ρούφηξε το αίμα. Έγραψαν πάνω της SONO LIBERO.

Υπήρχε μια έκδηλη κατάσταση σεξουαλικότητας και βιαιότητας από μεριάς του κοινού, που αντανακλά άμεσα αυτό το πρωτόγονο ένστικτο της κυριαρχίας και επιβολής του ισχυρού στον αδύναμο.

Ένας από το κοινό την πλησίασε, έβαλε την σφαίρα στο όπλο, το στερέωσε στο δεξί της χέρι, και στόχευσε στον λαιμό της αγγίζοντας την σκανδάλη. Ακολούθησε σαματάς. Η παράσταση ολοκληρώθηκε.

 

 

Η Abramovic, συνεχίζει να μετράει τις αντοχές της, ψυχικές και σωματικές, με performances όπως το Thomas Lips, όπου χαράζει με ξυράφι ένα πεντάκτινο αστέρι στην κοιλιά της κι έπειτα αυτομαστιγώνεται και ξαπλώνει σε πάγο (1975, gallery Krinzinger, Ίνσμπρουκ).

Στο ξακουστό Αrt Must be Beautiful, Artist Must Be Beautiful βουρτσίζει γυμνή τα μαλλιά της, τόσο δυνατά που ξεριζώνει τούφες,  επαναλαμβάνοντας συνεχώς την φράση «Η Τέχνη πρέπει να είναι όμορφη. Ο καλλιτέχνης πρέπει να είναι όμορφος» σε μια διαμαρτυρία απέναντι στην γιουγκοσλάβικη αισθητική αντίληψη ότι η τέχνη πρέπει να είναι όμορφη.

Στο Light/Dark με τον Ουλάι, αλληλοχαστουκίζονται (1977, Internationale Kunstmesse, Κολωνία), ή ανασαίνουν στο Breathing in, Breathing out (1977, Βελιγράδι) με την ίδια ανάσα.

 

 

Από τότε μέχρι και σήμερα, η «γιαγιά της performance», Marina Abramovic, έχει παρουσιάσει έναν αριθμό από αξιοσημείωτες performances και projects, σε ολόκληρο τον κόσμο, με κορυφαία το The Artist is Present (2010,ΜοΜΑ) και Η Μέθοδος Abramovic/AS ONE (2016,Μουσείο Μπενάκη, Aθήνα), ενώ ίδρυσε το 2012, το Marina Abramović Institute (MAI), ένα υπερσύγχρονο κέντρο πολιτισμού στην Νέα Υόρκη, όπου η τέχνη της performance εξελίσσεται δυναμικά.

 

 

   Τι είναι όμως ο πόνος για την Marina Abramovic; Eίναι αλήθεια. Δύναμη και Ζωή. Κι η Τέχνη οφείλει να είναι αληθινή. Εμπεριέχει την τόλμη, το ρίσκο, την έκθεση, την απογύμνωση ψυχής και σώματος. Είναι κατάκτηση ελευθερίας.

Ο πόνος για την Abramovic, δεν είναι αυτοσκοπός, αλλά είναι το μέσο για την υπέρβαση της ψυχής. Οι άνθρωποι μπορούμε να αντέξουμε περισσότερα από όσα νομίζουμε. Και μέσα από τον πόνο, μπορούμε να οδηγηθούμε στη λύτρωση.

Να αντιμετωπίσουμε τον φόβο κατάματα, γιατί είμαστε πιο δυνατοί από τον φόβο, αρκεί να προσπαθήσουμε να το μάθουμε. Η Abramovic, μέσα από το έργο της διδάσκει και περνά μηνύματα.

Μπορεί για κάποιους το έργο της να δείχνει σκληρό και βίαιο, το νόημα όμως που βρίσκεται κρυμμένο πίσω από την επιφάνεια, είναι πολύ βαθύτερο.

Είναι μια πνευματική διεργασία, που αγκαλιάζει το μέσα σου, σε συνδέει με τους γύρω σου, και αποζητά ένα εξευγενισμένο ιδανικό, που προσδιορίζει την έννοια ‘’άνθρωπος’’.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Δείτε επίσης