Share on FacebookShare on Google+Tweet about this on TwitterShare on LinkedInShare on TumblrEmail this to someone

Το Νόμπελ Λογοτεχνίας που απονεμήθηκε μόλις εχθές στον Μπομπ Ντίλαν δημιούργησε μια σειρά αντιδράσεων στα social media αλλά και ευρύτερα. Ωστόσο αυτό που ξεχνούν οι περισσότεροι είναι ότι σε τέτοιες περιπτώσεις, το ίδιο το Βραβείο είναι πάνω από τους υποψήφιους για βράβευση…

Τα βραβεία Νόμπελ τής Σουηδικής Ακαδημίας αποτελούν έναν θεσμό που περιβάλλεται από κύρος και αίγλη. Ο λογοτέχνης στον οποίον απονέμεται το βραβείο θεωρητικά γίνεται πια established στον χώρο και γνωστός στο ευρύ κοινό, αν δεν είναι ήδη. Ας πούμε η περυσινή νικήτρια η Λευκορωσίδα Σβετλάνα Αλεξέγιεβιτς, μια συγγραφέας που ασχολήθηκε στα βιβλία της με πολεμικά και άλλα γεγονότα, μέσα από προσωπικές μαρτυρίες συμμετεχόντων σε αυτά, συγγενών και φίλων τους.

Η πλειονότητα αναγνώρισε το δίκαιο τής βράβευσής της αφού, πέρα από τη μυθιστορηματική διάσταση, η πένα της διαθέτει έντονο το πολιτικό στοιχείο και την τόλμη εκείνης που δεν διστάζει να πει αυτό που πιστεύει, έστω κι αν δεν είναι αρεστή σε ισχυρούς. Κάθε χρόνο, με τα Νόμπελ, γίνεται ο…κακός χαμός.

Η κατάσταση έχει ποδοσφαιροποιηθεί, με προγνωστικά, στοιχήματα, αποδόσεις κ.λπ. Ποιος είναι ο πιο πιθανός νικητής, για ποιους λόγους, μια ολόκληρη παραφιλολογία, συχνά με φανατικούς οπαδούς τού ενός ή του άλλου λογοτέχνη να εξαπολύουν πυρά εναντίον του…αντιπάλου, διεκδικώντας για τον εαυτό τους την απόλυτη αλήθεια τής σωστής επιλογής.

Δημοσιογράφοι αλλά και συνάδελφοι λογοτέχνες μέσα από λογοτεχνικές επιθεωρήσεις, ένθετα βιβλίου εφημερίδων, ιστοσελίδες, κανάλια, ραδιόφωνα, παραθέτουν τα επιχειρήματά τους, στηρίζοντας τον έναν ή τον άλλον υποψήφιο. Η όλη ατμόσφαιρα, κάποιες φορές, γίνεται πολεμική αφού οι κόντρες εξελίσσονται με σφοδρό τρόπο και ενίοτε με χαρακτηρισμούς όχι και τόσο…λογοτεχνικούς.

Φυσικά σε μια σημαντική βράβευση που δημιουργεί -ή και εκφράζει- ένα κλίμα που μπορεί να κυριαρχεί στον χώρο, είναι απολύτως λογικό να μην απουσιάζουν οι σκοπιμότητες. Συνήθως η απονομή  του Νόμπελ Λογοτεχνίας μπορεί να επιβραβεύσει ένα είδος λογοτεχνίας, να το καταστήσει ‘έγκυρο’, να κάνει γνωστή τη λογοτεχνία μας συγκεκριμένης χώρας ή και ηπείρου. Π.χ. μια σταθερά εξελισσόμενη διαμάχη έχει στο επίκεντρό της τον Φίλιπ Ροθ και το κατά πόσον αυτός αδικείται, μη βραβευόμενος από τη Σουηδική Ακαδημία, παρά το πολύχρονο και ταυτόχρονα ποσοτικά πλούσιο λογοτεχνικό του έργο.

Ο μέγας στιλίστας τής γραφής Ιρλανδός Τζον Μπάνβιλ σχολίασε το φλέγον θέμα: «Δεν βλέπω κάποιο λόγο γιατί ο Φίλιπ Ροθ να μην πάρει το βραβείο Νόμπελ, αν και σε κάποιο βαθμό κατανοώ την επιθυμία για μια λογοτεχνία που πηγαίνει πέρα από τα καθημερινά της ζωής και απευθύνει ουσιαστικά ερωτήματα για τις αέναες ανθρώπινες ανησυχίες και ειδικότερα για το Είναι της ύπαρξης. Αλλά όλη η καλή λογοτεχνία, στην Ευρώπη, την Αμερική, την Ασία ή οπουδήποτε αλλού, αυτό ακριβώς δεν κάνει, εάν όντως είναι καλή;».

Ο Μπάνβιλ έχει δίκαιο. Όντως η λογοτεχνία, όπως όλες οι τέχνες, ή είναι καλή ή δεν είναι. Αλλά τι γίνεται όταν παρεμβαίνουν στον θεσμό οι πολιτικές ή άλλες σκοπιμότητες; Το 1958 ο Μπόρις Πάστερνακ βραβεύεται με το Νόμπελ Λογοτεχνίας για το Δόκτωρ Ζιβάγκο. Ωστόσο αυτό προκαλεί τη δυσαρέσκεια τής σοβιετικής ηγεσίας, καθώς η βράβευση θεωρείται ένα ύπουλο χτύπημα στην κομμουνιστική ιδεολογία. Ο Πάστερνακ αναγκάζεται να αρνηθεί το βραβείο για να επιβιώσει…

Επιστροφή στην περυσινή νικήτρια Σβετλάνα Αλεξέγιεβιτς.’Στιγματισμένη’ από το καθεστώς τής πατρίδας της, τής Λευκορωσίας, με τον πρόεδρό της Αλεξάντρ Λουκασένκο να έχει απαγορεύσει την κυκλοφορία των βιβλίων της στα λευκορωσικά βιβλιοπωλεία, η Αλεξέγιεβιτς υπερασπίζεται την ανθρώπινη ελευθερία κόντρα σε ολοκληρωτικά συστήματα και ιδεολογίες, Γράφει για το ατύχημα του Τσερνόμπιλ, για τον πόλεμο των Ρώσων στο Αφγανιστάν, για το τέλος “του κόκκινου ανθρώπου”. Δηλαδή για θέματα-ταμπού στην πρώην Σοβιετική Ένωση.

Ούτε ο πρόεδρός της αλλά ασφαλώς ούτε και ο «πατερούλης»  Πούτιν χάρηκαν ιδιαίτερα με την επιτυχία της. Από την άλλη, σε μια εποχή μερικής αναβίωσης του Ψυχρού Πολέμου, ποιος μπορεί να ισχυριστεί με πλήρη βεβαιότητα και ανεξαρτήτως τής αξίας του έργου της, ότι η βράβευσή της δεν αποτελεί κι ένα “χτύπημα κάτω από τη ζώνη”, σε επίπεδο κουλτούρας, τής Δύσης απέναντι στη Ρωσία; Είπε κανείς ότι ο κόσμος των βραβείων Νόμπελ είναι όμορφος κι αγγελικά πλασμένος;

Κάπως έτσι και στη φετινή περίπτωση τής απονομής του Νόμπελ Λογοτεχνίας στον Μπομπ Ντίλαν. Θα γινόταν ο ίδιος -τεράστιος- θόρυβος που γίνεται τώρα αν το βραβείο είχε απονεμηθεί σε έναν “κανονικό” λογοτέχνη; Φυσικά και όχι. Το είπαμε και στην αρχή: το Βραβείο είναι που μετράει περισσότερο από τους βραβευθέντες…

Δείτε επίσης