του Διονύση Π. Σιμόπουλου, επίτιμου διευθυντή του Ευγενιδείου Πλανηταρίου.

Στο περίφημο έργο του Ηροδότου γίνεται μνεία μιας ολικής έκλειψης του Ήλιου την οποία «είχε προαναγγείλει εις τους Ίωνας ο Θαλής ο Μιλήσιος προσδιορίσας και το έτος κατά το οποίο ακριβώς έγινε» (Κλειώ 74). Πρόκειται για την περίφημη έκλειψη που έγινε πράγματι στις 28 Μαΐου του 585 π.Χ. και ήταν τόσο εντυπωσιακή, ώστε «οι Λύδοι και οι Μήδαι όταν είδαν ότι αντί ημέρας έγινε νυξ και την μάχην κατέπαυσαν και έσπευσαν ακόμη περισσότερον αμφότεροι να συνάψουν ειρήνην μεταξύ των». Η ανάμνηση εκείνου του γεγονότος μου έφερε στη μνήμη την πρώτη ολική έκλειψη που είχα παρατηρήσει πριν από πολλά χρόνια.

Παρ’ όλα αυτά η ζωντανή ανάμνηση του υπέροχου εκείνου θεάματος δεν έχει ξεθωριάσει καθόλου από τότε που το είδα για πρώτη φορά. Η μελωδία μάλιστα ενός από τα δημοφιλέστερα τραγούδια του 1972-73 («You’ re so Vain» της Κάρλυ Σάιμον) μου ξαναφέρνει και πάλι ζωντανά στη μνήμη εκείνη την εμπειρία κάθε φορά που την ακούω αφού οι στίχοι του συνδέονται άμεσα με την έκλειψη της 10ης Ιουλίου του 1972. Ήταν άλλωστε και η πρώτη ολική έκλειψη που είχα ποτέ παρατηρήσει! Ένα γεγονός που επαναλήφθηκε και πάλι, 27 χρόνια αργότερα, στις 11 Αυγούστου του 1999 στην άλλη άκρη της Γη, τον Εύξεινο Πόντο.

 

 

Εκείνο, πάντως, το καλοκαιρινό απόγευμα του Ιουλίου το φως που επικρατούσε γύρω μας έμοιαζε με το λυκόφως ενός χειμωνιάτικου δειλινού, αφού από ώρα πια είχαμε μπει στην παρασκιά που έριχνε πάνω στον βόρειο Ατλαντικό η Σελήνη. Βρισκόμασταν πέντε λεπτά πριν από την ολική φάση της έκλειψης (στις 4:43 μ. μ.) στα ανοιχτά της Νόβα Σκόσια του Καναδά, 1.600 χιλιόμετρα βορειοανατολικά της Νέας Υόρκης. Στον ουρανό ένα μικρό μόνο φωτεινό μισοφέγγαρο της ηλιακής φωτόσφαιρας είχε μείνει ακάλυπτο.

Τρία λεπτά πριν από την ολική φάση της έκλειψης παντού ολόγυρα είχαν αρχίσει να εμφανίζονται ορισμένες παράξενες σκιές (που παρατήρησε για πρώτη φορά ο X. Γκολντσμιτ το 1820) σαν αυτές που ρίχνει στον πυθμένα μιας πισίνας ο ελαφρός κυματισμός της επιφάνειας του νερού και οφείλονταν στις κινήσεις της ατμόσφαιρας που αναδεύονταν λόγω της αισθητής μείωσης της θερμοκρασίας.

Κοιτάζοντας προς τα δυτικά αναγνώρισα για πρώτη φορά τη σκιά της Σελήνης να καλπάζει κατά πάνω μας. Έμοιαζε με έναν «σκοτεινό τοίχο» που σέρνονταν κυριολεκτικά πάνω στα κύματα του Ατλαντικού και μας πλησίαζε με ταχύτητα που έφτανε τα 3.000 χιλιόμετρα την ώρα. Και τότε ήταν που κατάλαβα για πρώτη φορά τι πραγματικά σήμαινε το δέος των αρχαίων λαών που επί χιλιάδες χρόνια αντιδρούσαν με τόσες και τόσες δεισιδαίμονες αντιλήψεις και φόβους χτυπώντας τα τύμπανά τους σε μια απεγνωσμένη και μάταιη προσπάθεια να αποτρέψουν τον «σκοτεινό δράκο» να καταπιεί τελείως το ζωοδότη φωτεινό δίσκο του Ήλιου.

 

 

Μερικά μόνο δευτερόλεπτα πριν από την έναρξη της ολικής φάσης, γύρω από τον σκοτεινό δίσκο της Σελήνης εμφανίστηκε ένα φωτεινό περιδέραιο μαργαριταριών. Είναι ένα φαινόμενο που ονομάζεται «κόκκοι του Μπέϋλυ» προς τιμήν του Άγγλου ερασιτέχνη αστρονόμου Φράνσις Μπέϋλυ που πρώτος το παρατήρησε από τη Σκοτία στη διάρκεια της δακτυλιοειδούς έκλειψης της 15ης Μαΐου του 1836, αν και η πρώτη τους φωτογράφηση έγινε στην έκλειψη της 7ης Αυγούστου του 1869 από τον Κ. Φ. Χάϊνς. Οι κόκκοι αυτοί δεν είναι παρά το φως της άκρης του Ήλιου καθώς αυτό περνάει μέσα από τις οροσειρές και τις κοιλάδες που βρίσκονται στην άκρη του δορυφόρου μας. Σε κλάσματα του δευτερολέπτου έμεινε ένας και μοναδικός φωτεινός φάρος, το περίφημο «διαμάντι» ενός σκοτεινού δαχτυλιδιού. Και ξαφνικά η σκιά της Σελήνης έπεσε πάνω μας.

Είναι πράγματι αδύνατο να περιγράψεις τα συναισθήματα που σε κυριεύουν τη στιγμή εκείνη της ολικής έκλειψης του Ήλιου. Είναι κάτι που μόνο αν το βιώσεις μπορείς κάπως να το κατανοήσεις. Γιατί όλες οι λεπτομερείς περιγραφές του φαινομένου, όλες οι επιστημονικές γνώσεις που έχεις, όλοι οι υπολογισμοί και τα γεωμετρικά σχεδιαγράμματα που έχεις κάνει, όλα τα χρόνια των μελετών στα πανεπιστημιακά έδρανα δεν έχουν στο ελάχιστο τη δυνατότητα να σε προετοιμάσουν για το υπέροχα απερίγραπτο θέαμα που απλώνεται μπροστά σου.

 

 

Ο Ήλιος είχε ήδη καλυφτεί πλήρως από τον σκοτεινό δίσκο της Σελήνης και ολόγυρά του είχε απλωθεί ένα εκτεταμένο αραχνοΰφαντο φωτοστέφανο. Η εμφάνιση του φωτεινού στέμματος υπερέβαινε σε θεαματικότητα οποιαδήποτε προηγούμενη περιγραφή ή φωτογραφία του. Λένε μάλιστα ότι ο πρώτος που παρατήρησε την εμφάνιση του στέμματος ήταν ο χρονικογράφος Λέων που περιέγραψε την ολική ηλιακή έκλειψη της 22ας Δεκεμβρίου του 968 μ. Χ. που είχε παρατηρήσει από την Κωνσταντινούπολη ενώ άλλοι αναφέρουν την Κέρκυρα. Στις ολικές ηλιακές εκλείψεις γίνεται ορατή επίσης και η κατώτατη στιβάδα της ηλιακής ατμόσφαιρας που ονομάζεται χρωμόσφαιρα και έχει θερμοκρασία 100.000 βαθμών Κελσίου.

Όταν άρχισε η ολική φάση στεκόμουν ακριβώς δίπλα σε ένα μικρό τηλεσκόπιο (που ήταν ειδικά προετοιμασμένο για την άμεση παρατήρηση της χρωμόσφαιρας) και έτσι με τη βοήθεια του ήταν εύκολο να την διακρίνω γύρω από τον σκοτεινό δίσκο της Σελήνης μαζί με την εμφάνιση και ενός από τα πιο εντυπωσιακά ηλιακά φαινόμενα, τις προεξοχές.  Τεράστιοι χείμαρροι υπερθερμασμένων αερίων εκσφενδονίζονται συνεχώς με τρομαχτικές ταχύτητες σε ύψη εκατοντάδων χιλιάδων χιλιομέτρων.

Κι έτσι, όπως κάθε τι το ωραίο, η ολική φάση της έκλειψης τέλειωσε, ξαφνικά και απροειδοποίητα, σε λιγότερο από δύο λεπτά, με τον ίδιο τρόπο που άρχισε, όταν στα δυτικά του σκοτεινού δίσκου ξαναφάνηκε το «διαμαντένιο δαχτυλίδι» και αμέσως μετά ο φωτεινός μηνίσκος του Ήλιου. Το θέαμα που προσφέρει το υπέροχο αυτό φαινόμενο συνεχίζει να είναι όπως πάντα ιδιαίτερα ελκυστικό για όλους αφού στη φύση δεν έχει κανέναν ισάξιο αντίζηλο. Γι’ αυτό θα υπάρχουν πάντα χιλιάδες πιστοί που θα ταξιδεύουν σε αποστάσεις εκατοντάδων χιλιομέτρων, σε ξηρά ή σε θάλασσα, για να βρεθούν, έστω και για μερικές μόνο δεκάδες δευτερόλεπτα, για πρώτη ή και για πολλοστή φορά, κάτω από τη σκιά της Σελήνης!

 

 

Δείτε επίσης