Share on FacebookShare on Google+Tweet about this on TwitterShare on LinkedInShare on TumblrEmail this to someone

του Διονύση Σιμόπουλου – επίτιμου διευθυντή του Ευγενιδείου Πλανηταρίου.

Στα μέσα του μήνα θα έχουμε την πρεμιέρα μιας νέας παράστασης στο Ψηφιακό Πλανητάριο του Ιδρύματος Ευγενίδου. Είναι μία παράσταση με κύριο θέμα τα διάφορα καιρικά φαινόμενα του Διαστήματος με έμφαση στις Ηλιακές καταιγίδες και το Σέλας. Γιατί όσο κι αν φαίνεται παράξενο έχουμε και στο Διάστημα καιρικά φαινόμενα, αν και ο διαστημικός καιρός και οι ηλιακές καταιγίδες δεν μοιάζουν με τις γήινες. Παρόλα αυτά τα φαινόμενα αυτά είναι εξ ίσου ενδιαφέροντα και βρίσκονται στην κορυφή του επιστημονικού ενδιαφέροντος πολλών νέων αστρονόμων αφού συνδέονται άμεσα με την δραστηριότητα του Ήλιου μας. Η δραστηριότητα αυτή βρίσκεται σε έξαρση επαναλαμβανόμενη κάθε 11 περίπου χρόνια, γεγονός που ανακαλύφτηκε για πρώτη φορά πριν από 150 περίπου χρόνια. Στη διάρκεια των εξάρσεων αυτών της ηλιακής δραστηριότητας στην ορατή επιφάνεια του Ήλιου εμφανίζονται αυξημένες ποσότητες σκοτεινών κηλίδων. Από τις περιοχές αυτές πηγάζουν οι ηλιακές εκλάμψεις που εκτινάσσονται με τη βιαιότητα εκατομμυρίων βομβών υδρογόνου.

Με τη βοήθεια των εκλάμψεων τρισεκατομμύρια τόνοι πλάσματος ( ένα μείγμα ελεύθερων φορτισμένων σωματιδίων ) εκπέμπονται στο Διάστημα από ορισμένες κυρίως περιοχές της ηλιακής ατμόσφαιρας που ονομάζονται τρύπες του στέμματος σχηματίζοντας έτσι τον ηλιακό άνεμο που κινείται με μέση ταχύτητα 400 χιλιομέτρων το δευτερόλεπτο, αν και η ταχύτητά του μπορεί να φτάσει ακόμη και τα 800 χιλιόμετρα το δευτερόλεπτο. Η αυξημένη όμως δραστηριότητα του Ήλιου στις περιόδους μέγιστης παρουσίας των ηλιακών κηλίδων εμφανίζει επίσης και μία έξαρση στην εκτίναξη τεραστίων ποσοτήτων ηλιακής μάζας στο Διάστημα.

 

%cf%83%ce%b9%ce%bc%cf%8c%cf%80%ce%bf%cf%85%ce%bb%ce%bf%cf%82-1

 

Σ’ αυτά τα φαινόμενα άλλωστε οφείλεται και η εμφάνιση των μαγνητικών καταιγίδων που χτυπάνε την Γη μας κατά καιρούς. Γιατί μετά από ένα ταξίδι 150 εκατομμυρίων χιλιομέτρων τα φορτισμένα αυτά σωματίδια από τον Ήλιο φτάνουν στη Γη μας σε τέσσερις περίπου ημέρες. Και ενώ στην περίπτωση των πλανητών Αφροδίτης και Άρη η επίδραση του ηλιακού ανέμου πάνω στην επιφάνεια και την ατμόσφαιρά τους είχε ως αποτέλεσμα την σταδιακή απογύμνωσή τους από τα τεράστια αποθέματα νερού που είχαν, στη Γη μας η καταστροφή αυτή έχει αποφευχθεί χάρη στην ύπαρξη της μαγνητόσφαιρας.

Έτσι τα φορτισμένα σωματίδια που αποτελούν τον ηλιακό άνεμο, όταν φτάσουν στη Γη μας αποκρούονται από την γήινη μαγνητόσφαιρα και κατευθύνονται προς τους μαγνητικούς της πόλους όπου αιχμαλωτίζονται και εξαναγκάζονται να μεταπηδάνε από την μια πολική περιοχή στην άλλη επιταχυνόμενα συγχρόνως σχεδόν στην ταχύτητα του φωτός. Μ’ αυτή την ταχύτητα συγκρούονται με τα ανώτερα στρώματα της γήινης ατμόσφαιρας και τα φορτισμένα σωματίδια που είναι εγκλωβισμένα εκεί, κι έτσι τα σωματίδια του ηλιακού ανέμου, που γεννήθηκαν στα έγκατα του Ήλιου, διοχετεύουν τελικά την ενέργειά τους πάνω από τους πόλους του πλανήτη μας. Η αλληλοεπίδραση αυτή του ηλιακού ανέμου και του γήινου μαγνητικού πεδίου είναι ο λόγος για την εμφάνιση του ωραιότερου από τα παιχνίδια της φύσης όταν σχηματίζουν τις μυστηριώδεις φωτεινές παραστάσεις που αποτελούν το βόρειο και το νότιο Σέλας σε ύψος που κυμαίνεται από 100 έως 1.000 χιλιόμετρα.

 

sun-big-solar-flare-100910-02

 

Τα διάφορα χρώματα που παρατηρούμαι στο Σέλας εξαρτώνται από τα χημικά στοιχεία της ιονόσφαιρας  με τα οποία συγκρούονται τα φορτισμένα ηλεκτρόνια από τον Ήλιο.

Η όλη αυτή διαδικασία γίνεται με έναν αρκετά πολύπλοκο τρόπο που ακόμη και σήμερα δεν είναι πλήρως κατανοητή αν και η αρχή της διαλεύκανσής της άρχισε πριν από 150 περίπου χρόνια. Στα μέσα του 19ου αιώνα ανακαλύφτηκε δηλαδή ότι όταν διοχετεύαμε ηλεκτρικό ρεύμα μέσα σ’ ένα σωλήνα που περιείχε κάποιο αέριο μπορούσαμε να δημιουργήσουμε μία αναλαμπή με το φασματικό χρώμα που είναι χαρακτηριστικό του δεδομένου αυτού αερίου. Με βάση αυτή την ιδιότητα έχουμε σήμερα τις λάμπες φθορισμού και τις φωτεινές επιγραφές νέον.

Πριν από μερικά χρόνια είχα διαβάσει σε ένα περιοδικό μία από τις καλύτερες περιγραφές του φαινομένου, από μια νεαρή ελληνίδα φωτογράφο, την Δήμητρα Ζήρου, που είδε και φωτογράφισε στο Τρόμσο της Νορβηγίας την υπέροχη αυτή παράσταση της φύσης: «Ξαφνικά ένα οπτικό υπερθέαμα φώτισε την αρκτική νύχτα. Πράσινες δέσμες φωτός που έμοιαζαν μ’ ένα τεράστιο κινούμενο φίδι, εκτινάχτηκαν παντού σαν σε έκρηξη ηφαιστείου. Ξεκινώντας λίγο πιο ψηλά από τη γραμμή του ορίζοντα κάλυψαν σύντομα όλο τον ουράνιο θόλο αλλάζοντας διαρκώς μορφή και ταχύτητα. Στη συνέχεια ακτινωτές φωτεινές δέσμες, που έμοιαζαν με τεράστιες δέσμες λέιζερ, ξεδιπλώθηκαν μπροστά μου με εκπληκτική ταχύτητα, σε όλο και πιο πολλούς χρωματισμούς. Δίπλα στο αρχικό πράσινο, σαν συμπληρωματικά ενός ελλιπούς ουράνιου τόξου, εμφανίστηκαν σύντομα ορισμένες κίτρινες και ματζέντα φωτεινές ραβδώσεις, χορεύοντας κυριολεκτικά στον ουρανό σαν μπαλαρίνες, αλλάζοντας διαρκώς κατεύθυνση και ρυθμό. Και τότε καθώς το υπέροχο αυτό θέαμα ήταν έτοιμο να σβήσει, είδα από το κέντρο ακριβώς του ουρανού να ξεκινούν ομόκεντρες ακτίνες από λευκό φως που σχημάτιζαν ένα γιγάντιο φωτεινό στέμμα. Αμέσως μετά οι ακτίνες άλλαξαν κατεύθυνση και άρχισαν να περιστρέφονται ομόκεντρα γύρω πάντα από το φωτεινό στεφάνι».

Δείτε επίσης