Την Τρίτη 1 Νοεμβρίου 2016 στο Ιδρυμα Ευγενίδου θα παρουσιαστεί η νέα του παραγωγή «Νεύτων: Η Δύναμη του Θεού». Ένα δραματοποιημένο ντοκιμαντέρ αφιερωμένο στην ζωή και το έργο του σπουδαίου διανοητή Ισαάκ Νεύτωνα. Μια έξοχη ευκαιρία για μια συνέντευξη με τον Δημήτρη Πετάκο ( εκ των συντελεστών του φιλμ, διδάκτορα Ιστορίας της Επιστήμης ), περί Νεύτωνα, επιστήμης και…Θεού!

-Αυτό είναι το τρίτο ντοκιμαντέρ που ακολουθεί τα προηγούμενα δύο, για «Κοπέρνικο-Μπράχε-Κέπλερ» και για τον «Γαλιλαίο». Υπό ποιά οπτική γυρίστηκαν, ποιός ήταν ο στόχος και ποιό το σκεπτικό τής δημιουργίας; Και ποιά η προσέγισή σας στο θέμα;

«Σκοπός των τριών ντοκιμαντέρ ήταν να εξιστορήσουμε συνοπτικά μερικούς από τους πιο σημαντικούς σταθμούς της περίφημης Επιστημονικής Επανάστασης. Όλα ξεκίνησαν από κάποιες αφηγήσεις και κάποια εκπαιδευτικά προγράμματα που έκανα στη Διαδραστική Έκθεση Επιστήμης και Τεχνολογίας του Ιδρύματος Ευγενίδου. Ο διευθυντής της Έκθεσης, Βασίλης Παπακωνσταντίνου, είχε την ιδέα να οπτικοποιήσουμε αυτές τις αφηγήσεις σε μορφή ντοκιμαντέρ. Ξεκινήσαμε, δειλά-δειλά, με την πρώτη παραγωγή και στη συνέχεια, λόγω της ανταπόκρισης του κόσμου, κάναμε δεύτερη και τώρα τρίτη. Να σημειωθεί ότι ο “Γαλιλαίος” αλλά και ο “Νεύτων” έχουν αποσπάσει βραβεία από φεστιβάλ ταινιών. Η Επιστημονική Επανάσταση στην παραδοσιακή ιστοριογραφία των επιστημών είναι το διάστημα ανάμεσα στην έκδοση του De Revolutionibus Orbium Coelestium (1543) του Νικόλαου Κοπέρνικου και στην έκδοση του Naturalis Philosophiae Principia Mathematica (1687) του Ισαάκ Νεύτωνα. Προφανώς, τα χρονικά όρια δεν είναι τόσο αυστηρά στην οριοθέτηση μιας διανοητικής και πολιτισμικής περιόδου. Ωστόσο, ακολουθήσαμε αυτό το “παραδοσιακό” μονοπάτι για να αναδείξουμε κάποια ερωτήματα και κάποιους προβληματισμούς που υπονομεύουν την εξιδανικευμένη εικόνα της Επιστημονικής Επανάστασης. Το κάναμε, θεωρώ, αναδεικνύοντας ένα διαφορετικό πλαίσιο των όρων συγκρότησης της σύγχρονης επιστήμης.

 

newtonteaser

 

-Γιατί ο τίτλος είναι «Νεύτων -η δύναμη του Θεού»; Επιστήμη και θρησκεία δεν βρίσκονται σε μια διαχρονική κόντρα; Δεν συνιστά ο τίτλος παραδοξολογία;

«Η επιστήμη και η θρησκεία δεν βρίσκονται σε διαχρονική διαμάχη. Ο Andrew Dickson White με το A History of the Warfare of Science with Theology in Christendom (1896) και ο John Draper με το History of the Conflict between Religion and Science (1875) ήταν αυτοί που εγκαινίασαν τον μύθο της σύγκρουσης μεταξύ επιστήμης και θρησκείας. Πριν από αυτά τα έργα, δεν υπήρχε καμία ομολογία ότι επιστήμη και θρησκεία βρίσκονταν σε σύγκρουση. Όπως έχουν δείξει ιστορικοί και φιλόσοφοι των επιστημών (Simon Schaffer, Andrew Cunningham, Peter Harrison, Paolo Rossi, David Hull και άλλοι), η επιστήμη επινοήθηκε και νομιμοποιήθηκε στα τέλη του 19ου αιώνα ως μια νέα επαγγελματική κατηγορία.

Στις πρώτες δεκαετίες του 19ου αιώνα συγκροτήθηκαν οι πρώτοι επαγγελματικοί θεσμοί, όπως η British Association for the Advancement of Science(1831), ενώ και η ίδια η λέξη «επιστήμονας» επινοήθηκε από τον William Whewell το 1833. Ο επιστήμονας απέκτησε επαγγελματική υπόσταση για πρώτη φορά. Σε αυτό το πλαίσιο ιδρύθηκε και το περίφημο X-Club (1864), όπου τα μέλη του με μια σχεδόν ευαγγελική θέρμη προπαγάνδιζαν την ιδέα της φυσικής επιλογής του Δαρβίνου και προσπαθούσαν να συγκροτήσουν κοινωνικοεπαγγελματικές ταυτότητες αποκλείοντας γυναίκες, ερασιτέχνες και κληρικούς. Σε αυτό το πλαίσιο δημιουργήθηκε το δίπολο επιστήμη-θρησκεία.

Και σε αυτό το πλαίσιο, “επανακατασκευάστηκε” και η θρησκεία. Στην εποχή του Νεύτωνα δεν υπήρχε επιστήμη με τους όρους που την εννοούμε σήμερα. Υπήρχε, όμως, φυσική φιλοσοφία. Όπως έχει επισημάνει ο Andrew Cunningham, η φυσική φιλοσοφία είχε να κάνει αποκλειστικά με τον Θεό. Τι σημαίνει αυτό; Οι διανοητές προσπαθούσαν να περιγράψουν και να εξηγήσουν τον κόσμο, προκειμένου να αποδείξουν ότι υπάρχει Θεός.

Η περίφημη παγκόσμια έλξη, για τον Νεύτωνα, ήταν κυριολεκτικά “η Δύναμη του Θεού”!. Ο Νεύτων ισχυριζόταν ότι η παγκόσμια έλξη εκπορευόταν από τον ίδιο τον Θεό και ήταν η απόδειξη της διαρκούς Του παρουσίας στον κόσμο. Αν ο Νεύτων συμβιβαζόταν με την ιδέα ότι τα πάντα καθορίζονται από μηχανικούς φυσικούς νόμους, τότε θα ήταν σαν να περιγράφει έναν κόσμο από τον οποίο θα μπορούσε να λείπει ο Θεός. Αυτό ο Νεύτων το θεωρούσε ανεπίτρεπτο. Αυτός είναι ο βασικός λόγος που οι περισσότεροι διανοητές θεώρησαν ότι η παγκόσμια έλξη ήταν μια ακατανόητη έννοια που θύμιζε περισσότερο τη φυσική μαγεία της Αναγέννησης παρά τη μηχανοκρατική φιλοσοφία του 17ου αιώνα. Συνεπώς, όχι, δεν συνιστά παραδοξολογία ο τίτλος. Αντιθέτως, είναι εξαιρετικά ακριβής σε σχέση με όσα εξιστορούνται στο ντοκιμαντέρ».

 

newton5

 

-Υπό συγκεκριμένες συνθηκες, δεν ενδέχεται και η επιστήμη να αποτελέσει ενός άλλου είδους δόγμα, όπως το θρησκευτικό;

«Η επιστήμη, από τον 19ο αιώνα και έπειτα, έχει ως βασικές της αξίες την αντικειμενικότητα, την ουδετερότητα, την πρόοδο και την αλήθεια. Όλες αυτές οι έννοιες, παραδόξως, βρίσκονται και στη θρησκεία από τον 19ο αιώνα και έπειτα. Υποτίθεται πως όταν κάτι είναι αληθές, κάτι άλλο είναι ψευδές. Όταν κάτι είναι αντικειμενικό, όλα τα άλλα είναι υποκειμενικά κ.ο.κ. Η επιστήμη διαρκώς δίνει αυτή την προοπτική στα αποτελέσματά της, όπως κάνει και η θρησκεία. Διαμορφώνει, δηλαδή, αξιολογικά κριτήρια που έχουν ως σημείο αναφοράς τον εαυτό της. Επομένως, ό,τι δεν συμβαδίζει με το πλαίσιο της επιστήμης, αυτομάτως κρίνεται ως ψευδο-επιστήμη. Δεν λέω ότι υπάρχει δόλος, ούτε ότι η επιστήμη μας λέει ψέματα, ούτε ότι πρέπει να την εγκαταλείψουμε και να πάμε στο βουντού.

Αυτό που ισχυρίζομαι είναι ότι οι μέθοδοι που έχουμε για την κατανόηση του κόσμου δεν διέπονται από αντικειμενικά και ουδέτερα κριτήρια. Τα κριτήρια είναι ανθρώπινα. Η επιστήμη ως επαγγελματική κατηγορία αποκλείει άλλες επαγγελματικές κατηγορίες. Αυτός είναι και ο λόγος που ένας επιστήμονας δεν θα αναρωτηθεί για τη σχέση αλχημείας και μαθηματικών, όμως σε μια άλλη εποχή όχι μόνο δεν προβληματίζονταν αλλά δεν “έβλεπαν” καν το ερώτημα. Η επιστήμη, όπως και η θρησκεία, συνιστούν ανθρωπολογικές επινοήσεις και ενδιαφέροντες τρόπους να συγκροτήσουμε τη γνώση μας για τον κόσμο. Και εδώ υπάρχει ο κίνδυνος κάποιος να νομίζει ότι αφήνω ένα παράθυρο στον σχετικισμό. Κάθε άλλο. Η επιστήμη περιγράφει έναν 100% πραγματικό κόσμο. Το ίδιο, όμως, έκανε και η φυσική φιλοσοφία. Το ίδιο έκανε και το γεωκεντρικό σύμπαν του Αριστοτέλη.

Προφανώς, θα πει κάποιος, η γνώση που έχουμε σήμερα είναι καλύτερη από εκείνη που είχαμε χθες. Βεβαίως! Απλώς, αναφέρω ότι υπάρχει μια πολιτισμική ισοδυναμία μεταξύ διαφορετικών εξηγήσεων του κόσμου. Ωστόσο, το γεγονός ότι η εικόνα του κόσμου διαρκώς αλλάζει συνιστά τη μεγαλύτερη απόδειξη ότι η επιστήμη δεν είναι αντικειμενική και ουδέτερη αλλά άμεσα εξαρτημένη από τις ιστορικές συνθήκες μέσα στις οποίες συγκροτείται. Είναι, επομένως, “ενδεχομενική”. Δεν λέω ότι είναι τυχαία αλλά αποτέλεσμα συγκεκριμένων ιστορικών συνθηκών. Ας μην κάνουμε, επομένως, θρησκεία την επιστήμη. Οφείλουμε να επερωτούμε διαρκώς τόσο τις εσωτερικές της μεθόδους όσο και τις εξωτερικές-κοινωνικοπολιτικές της.

-Ο Νεύτων πίστευε στον Θεό; ΄Ήταν θρησκευόμενος;

«Ο Νεύτων πίστευε στον Θεό. Ήταν, μάλιστα, αρειανιστής. Δεν πίστευε, δηλαδή, στη θεία φύση του Χριστού. Θεωρούσε ότι ο αληθινός Θεός ήταν ο Θεός της Παλαιάς Διαθήκης επειδή ήταν και η παλαιότερη θρησκευτική καταγραφή. Ο αρειανισμός του Νεύτωνα διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο στο έργο του και τολμώ να πω ότι δεν θα μπορούσε να έχει καταλήξει σε όσα κατέληξε αν δεν είχε αυτές τις θρησκευτικές πεποιθήσεις. Κατάφερε, ωστόσο, να το κρύψει έως το τέλος της ζωής του. Ελάχιστοι φίλοι του γνώριζαν ότι ήταν αιρετικός. Αν γινόταν δημόσια γνωστό, θα έχανε την έδρα του στο Cambridge.

-Εσείς πιστεύετε στον Θεό;

«Όσο για εμένα, πιστεύω… στους ανθρώπους, ακόμη και (κυρίως) όταν με απογοητεύουν ή τους/τις απογοητεύω! Αν δεν πιστέψουμε στους ανθρώπους γύρω μας, τότε δεν θα πιστέψουν και αυτοί/αυτές σε εμάς».

 

petakos

 

-Οι αλχημιστικές ανησυχίες του Νεύτωνα πού οφείλονταν και πώς συμβιβάζονταν με το όλο του προφίλ; Ποιά βαθύτερη πλευρά της προσωπικότητάς του πιστεύετε ότι εξέφραζαν/υποδήλωνα;

«Ο Νεύτων ήταν αλχημιστής. 108 φορές δοκίμασε τα αποτελέσματα των πειραμάτων του και κόντεψε να δηλητηριαστεί αρκετές! Είχε δεκάδες τόμους αλχημείας στη βιβλιοθήκη του και κράτησε σημειώσεις που είναι πάνω από ένα εκατομμύριο λέξεις. Η αλχημεία ήταν μια εναλλακτική γλώσσα να περιγραφεί η φύση στον 17ο αιώνα. Όπως ήταν η μηχανοκρατική φιλοσοφία του Descartes, ο εκχριστιανισμένος επικούρειος ατομισμός του Boyle, οι μαθηματικές μέθοδοι του Γαλιλαίου και του Kepler, οι πειραματικές μέθοδοι των μελών της Βασιλικής Εταιρείας, έτσι και η αλχημεία ήταν μια διαθέσιμη διανοητική κουλτούρα.

Στον 17ο αιώνα υπήρχε ένας φοβερός πλουραλισμός μεθόδων, κάτι που αποδεικνύει ότι οι άνθρωποι που μελετούσαν τη φύση είχαν στη διάθεσή τους έννοιες και γλώσσες που σήμερα μας φαίνονται ετερόκλητες ή και αντιφατικές αλλά τότε δεν τις αντιλαμβάνονταν ως τέτοιες. Ενδεχομένως, και για τη σημερινή επιστήμη να λέμε τα ίδια μετά από 200 χρόνια.

Η αλχημεία θεωρούσε ότι η φύση ήταν κάτι ζωντανό, όχι απλώς μια μηχανή. Ο Νεύτων ήθελε να αποδείξει ότι η φύση ήταν αποτέλεσμα δημιουργίας του Θεού και ότι μέσα στην ύλη υπήρχαν δυνάμεις που ο ίδιος ο Θεός τοποθέτησε. Αυτός είναι και ο λόγος που ασχολήθηκε με την αλχημεία. Ήθελε να βρει τα μυστικά της ύλης. Αρκετά από τα πειράματα που έκανε τα περιγράφει και στην Οπτική που εκδόθηκε το 1704. Η διάσημη ιστορικός των επιστημών Betty Dobbs είχε δείξει πόσο πολύ συνδεόταν ακόμη και η παγκόσμια έλξη του Νεύτωνα με την προσπάθειά του να βρει τη Φιλοσοφική Λίθο».

-Ηταν “μεγάλος” ο Νεύτων;

«Δεν μου αρέσουν οι ηρωοποιήσεις αλλά ναι, ήταν μεγάλος. Υπάρχει και το κλασικό ερώτημα “Νεύτων ή Αϊνστάιν”, όπως λέμε “Πελέ η Μαραντόνα”. Θα πω “Νεύτων”. Δεν είναι μόνο ότι εξήγησε με τους τρεις νόμους της κίνησης και τον νόμο της παγκόσμιας έλξης πώς κινείται όλο το σύμπαν. Δεν είναι μόνο ότι επινόησε, σχεδόν ταυτόχρονα με τον Leibniz, τον απειροστικό λογισμό. Δεν είναι μόνο ότι υποστήριξε μια νέα θεωρία για το φως και τα χρώματα. Δεν είναι μόνο η αφοσίωση που είχε σε πολλά πράγματα ταυτόχρονα. Δεν είναι μόνο ότι κατάφερε να συνθέσει διαφορετικές μεθόδους και να ολοκληρώσει κάτι που κανείς έως τότε δεν είχε καταφέρει. Το σημαντικότερο είναι ότι διέθεσε τον εαυτό του σε ένα εγχείρημα που ήξερε ότι δεν θα καταφέρει να το ολοκληρώσει. Ήξερε ότι δεν θα μπορούσε να αποδείξει πέρα από κάθε αμφιβολία την ύπαρξη του Θεού στον κόσμο. Όμως, προσπάθησε. Σαν άλλος Οδυσσέας, ήξερε ότι δεν υπάρχει Ιθάκη αλλά ξεκίνησε να τη βρει».

 

neyton-3

 

-Σε ποιόν βαθμό επηρέασε τον Διαφωτισμό που ιστορικά ακολούθησε την εποχή του;

«Ο Διαφωτισμός είναι νευτώνειος πέρα από κάθε αμφιβολία. Η νευτώνεια επιστήμη υποτίθεται ότι έδωσε μια εκλογίκευση άνευ προηγουμένου. Οι υλιστές Γάλλοι φιλόσοφοι είδαν στη νευτώνεια φυσική τη μαθηματική μέθοδο να περιγραφεί τέλεια ο κόσμος. Οι δύο σπουδαίοι μαθηματικοί Lagrange και Laplace τελειοποίησαν τον νευτώνειο κόσμο σε τέτοιο βαθμό ώστε το μηχανικό σύμπαν τους δεν είχε πλέον καν ανάγκη τον Θεό.

Σταδιακά, στα χέρια των Γάλλων μαθηματικών και φιλοσόφων η μεταφυσική εξήγηση του κόσμου άρχισε να αντικαθίσταται από τη μαθηματική. Η νέα άλγεβρα είχε την εκπληκτική δυνατότητα όχι μόνο να περιγράφει αξιωματικά την αλήθεια αλλά μέσα από πράξεις να σου λέει ότι τι θα βρεις αν ακολουθήσεις συγκεκριμένα βήματα. Υπό αυτή την έννοια, ο Διαφωτισμός απέδωσε στα μαθηματικά μια οντολογική διάσταση αλήθειας και πρόβλεψης-προφητείας αντίστοιχη με εκείνη που είχε ο Θεός (για να επανέλθω και σε προηγούμενο ερώτημά σας).

Επίσης, τα ιδανικά της αλήθειας, της προόδου και της αντικειμενικότητας, όπως προείπαμε, έγιναν ευαγγέλιο στα χέρια των “Διαφωτιστών”. Έγιναν ένα νέο όπλο στις αποικιοκρατικές πρακτικές των Ευρωπαίων. Εφόσον ο δικός μας πολιτισμός ήταν αληθής και αντικειμενικός, οι πολιτισμοί των υπολοίπων δεν ήταν. Κατά συνέπεια, έπρεπε να διαφωτιστούν κατ’εικόνα και καθ’ομοίωση του δικού μας. Χέρι-χέρι με την επιστήμη, πήγαινε και ο δυτικός Χριστιανισμός.

Για πρώτη φορά, όπως έχει σημειώσει ο Peter Harrison, προτάθηκε ο Χριστιανισμός ως αληθής θρησκεία και κατασκεύασε ως αντίπαλο δέος τις υπόλοιπες θρησκείες. Δεν είναι τυχαίο ότι ο Βουδισμός κάνει για πρώτη φορά την εμφάνισή του το 1821, ο Ινδουισμός το 1829 και ο Κομφουκιανισμός το 1862. Η κοινή Δυτική άποψη είναι ότι υπάρχουν τρεις θρησκείες στην Κίνα: ο Κομφουκιανισμός, ο Ταοϊσμός και ο Βουδισμός. Αυτή είναι μια κατηγοριοποίηση που οι Κινέζοι δεν αναγνωρίζουν.

Οι περισσότεροι Κινέζοι συνδυάζουν στοιχεία και από τις τρεις θρησκευτικές παραδόσεις χωρίς να υπάρχει καμία συνειδητή σύγχυση σε αυτούς τους συνδυασμούς ή χωρίς να θεωρούν καν ότι αποτελούν συνδυασμούς. Όπως έχει σημειώσει ο ιστορικός Wilfred Cantwell Smith, «το ερώτημα κατά πόσο ο Κομφουκιανισμός είναι θρησκεία είναι ένα ερώτημα που η Δύση δεν έχει καταφέρει να απαντήσει και οι Κινέζοι δεν μπορούν να διατυπώσουν». Αντιλαμβάνεστε από τα παραπάνω ότι ο πολιτισμικός ιμπεριαλισμός συνιστά αναπόσπαστο τμήμα του αποικιοκρατικού ιμπεριαλισμού της Ευρώπης».

 

newtonl

 

-Γιατί “Επιστημονική Επανάσταση”, όπως αναφέρεται η ενότητα των 3 ντοκιμαντέρ;

«Επιστημονική Επανάσταση είναι μια ιστοριογραφική κατηγορία. Υποτίθεται ότι μέσα σε αυτό το διάστημα βρίσκονται οι απαρχές συγκρότησης της σύγχρονης επιστήμης. Όντως, το πείραμα και η μαθηματικοποίηση της φύσης για πρώτη φορά εισάγονται στον 17ο αιώνα και η ηλιοκεντρική θεώρηση παρουσιάζεται για πρώτη φορά ως μαθηματική και φιλοσοφική υπόθεση ταυτόχρονα. Ωστόσο, το ερώτημά σας είναι περισσότερο από νόμιμο και θα το ξεκινήσω από μια λέξη πιο πριν. Γιατί επιστημονική;

Δεν είναι επιστημονική. Και στα τρία ντοκιμαντέρ δεν θα ακούσετε πουθενά τη λέξη “επιστήμη”. Υπάρχει μόνο σε 1-2 σημεία όπου καταλήγουμε σε κάποιο συμπέρασμα ή ερώτημα. Ο ιστορικός των επιστημών Steven Shapin έχει γράψει βιβλιο για την Επιστημονική Επανάσταση ξεκινώντας με τη φράση “Η Επιστημονική Επανάσταση δεν υπήρξε ποτέ”. Γιατί το λέμε αυτό; Γιατί οι άνθρωποι τότε δεν είχαν στο μυαλό τους την αντικατάσταση της φυσικής φιλοσοφίας με την επιστήμη όπως την εννοούμε εμείς σήμερα. Εμείς, για παράδειγμα, οραματιζόμαστε την αντικατάσταση της επιστήμης με κάτι άλλο; Ωστόσο, μετά από 1000 χρόνια μπορεί να προκύψει. Οι άνθρωποι του 16ου και 17ου αιώνα έκαναν φυσική φιλοσοφία. Αυτό δείχνουμε με τα τρία ντοκιμαντέρ και, πρακτικά, το αποδομούμε.

Ως προς την επανάσταση, κανείς από όσους μελετούσαν τη φύση δεν είχε επίγνωση ότι συμμετέχει σε κάποιου είδους επανάσταση. Κανείς! Στην Αγγλία, για παράδειγμα, οι διανοητές του 17ου αιώνα περίμεναν το τέλος του κόσμου σχεδόν κάθε μέρα. Μέλη της Βασιλικής Εταιρείας και ακόλουθοι του Νεύτωνα έκαναν προβλέψεις για το πότε θα γίνει η Δευτέρα Παρουσία. Δεν φαντάζονταν ότι ο κόσμος θα συνεχιστεί για πάντα! Σε αυτό το πλαίσιο, οποιαδήποτε μορφή επανάστασης έμοιαζε ακατανόητη. Σίγουρα κάτι σημαντικό συνέβη τότε. Ωστόσο, οι καινοτομίες της εποχής δεν πρέπει να μας παγιδεύουν σε αναχρονισμούς και εξιδανικευμένες αφηγήσεις».

 

isaac-newton-500x600-622x415

 

-Ο Νεύτων έζησε σε ένα έντονα πολιτικοποιημένο περιβάλλον, πήρε αξιώματα και θέσεις, ήταν Εταίρος τής Βασιλικής Ακαδημίας. Η πολιτική ατμόσφαιρα μιας εποχής επηρεάζει την ανάπτυξη της επιστήμης;

«Οι όροι συγκρότησης των επιστημών είναι κατά βάση ΚΑΙ πολιτικοί. Υπάρχουν διάφορα επίπεδα που το αποδεικνύουν. Σε σχέση με τον Νεύτωνα, ο ίδιος είχε συγκροτήσει ένα εξαιρετικά εκτεταμένο δίκτυο υποστηρικτών, οι οποίοι προπαγάνδιζαν το έργο του παντού. Δεν λέω ότι το έργο του Νεύτωνα διαδόθηκε απλώς γιατί ήξερε να διαχειρίζεται τα media της εποχής αλλά είναι βέβαιο ότι οι πολιτικές του συμμαχίες συνέβαλαν στη διάδοση του έργου του. Επίσης, ο νευτώνειος λόγος έγινε σημαία της βρετανικής διανόησης. Η Αγγλία έμοιαζε να έχει την απόλυτη αλήθεια του κόσμου γιατί ο Νεύτων ήταν Άγγλος.

Ένα άλλο ενδιαφέρον επίπεδο, όμως, έχει να κάνει με την ίδια την επιστήμη. Ο Νεύτων στο έργο του μιλάει για φυσικούς νόμους. Η έννοια του φυσικού νόμου εμφανίζεται για πρώτη φορά με τον Descartes ελάχιστα χρόνια πριν από τον Νεύτωνα. Αρκετοί πολιτικοί, θεολόγοι και φυσικοί φιλόσοφοι της εποχής έγραψαν βιβλία που παρουσίαζαν σε στενή σχέση και αναλογία τους φυσικούς νόμους με τους νόμους του Κράτους και τους νόμους του Θεού. Υπήρχε μια αίσθηση ότι από τη στιγμή που υπάρχουν τέλειοι φυσικοί νόμοι που έχει τοποθετήσει ο Θεός, τότε και ο άνθρωπος έχει ως χρέος να πλάσει νόμους που να αντιστοιχούν στους φυσικούς.

Μέσα από αυτές τις αναλογίες δικαιολογήθηκαν αυταρχισμοί της πολιτικής εξουσίας, ρατσιστικές απόψεις αλλά και ο Κοινοβουλευτισμός ή αρκετά χρόνια αργότερα η δημοκρατία. Κάθε φορά, ανάλογα με το πολιτικό διακύβευμα, ο φυσικός νόμος άλλαζε νόημα. Η έννοια του φυσικού νόμου ήρθε σε μια εποχή που υπήρχαν σοβαρά προβλήματα στο εσωτερικό της Αγγλίας ( εμφύλιοι πόλεμοι, εξεγέρσεις, πόλεμοι με άλλα κράτη, επιδημίες κ.ο.κ ). Επομένως, οι αναλογίες που έβλεπαν οι διανοητές δεν ήταν φυσικές ανακαλύψεις αλλά επινοήσεις και κοινωνικοπολιτικές ανάγκες.

Αντίστοιχα παραδείγματα μπορούμε να βρούμε και σε άλλες έννοιες, όπως η ενέργεια, το άτομο κοκ. Οι σχέσεις μεταξύ των ανθρώπων είναι σχέσεις εξουσίας. Και μέσα από αυτές τις σχέσεις προκύπτει γνώση για τον κόσμο. Υπό αυτή την έννοια, λέμε ότι η επιστήμη είναι ενδεχομενική. Διαφορετικές σχέσεις μεταξύ των ανθρώπων θα παράγουν διαφορετική γνώση

 

isaac-newton-facebook

 

-Με τι αισθήματα, παραστάσεις, καινούριες γνώσεις πιστεύετε ότι θα φύγουν οι θεατές, μικρότεροι και μεγαλύτεροι, μετά την παράσταση στο Πλανητάριο;

«Ελπίζω να φύγουν με προβληματισμούς, αντιρρήσεις, νέες ιδέες και ερωτήματα. Μας ενδιέφερε να κάνουμε κάτι που θα φέρει τον κόσμο πιο κοντά στις επιστήμες και θα τον κάνει να αναρωτηθεί τι είναι η επιστήμη. Αυτός είναι και ο λόγος που δεν ακούγεται η λέξη “επιστήμη” στο ντοκιμαντέρ μας, παρά μόνο σε ένα σημείο. Και εκεί που το λέμε έχει νόημα! Θέλουμε οι θεατές να σκεφτούν ότι τα πράγματα δεν ήταν πάντα τα ίδια. Ότι ο κόσμος είναι δυναμικός. Ότι οι σχέσεις που συγκροτούμε μεταξύ μας καθορίζονται από εμάς και μόνο. Και ότι η γνώση που προκύπτει για τον κόσμο και τον άνθρωπο είναι προϊόν των ιστορικών συνθηκών. Άρα, και ο κόσμος που ζούμε κάποια στιγμή θα αλλάξει. Ας φροντίσουμε, επομένως, να αλλάξει ο κόσμος προς μια κατεύθυνση που να είναι ωφέλιμη για όλους/όλες μας. Και αυτό δεν είναι ευχολόγιο αλλά μια πρακτική διαπίστωση που μπορεί να προκύψει μέσα από δημοκρατικές διαδικασίες ίσης συμμετοχής στην παραγωγή της γνώσης. Επίσης, το ντοκιμαντέρ είναι και ένα κάλεσμα προς την εκπαιδευτική κοινότητα να χρησιμοποιήσει το ντοκιμαντέρ ως συνοδευτικό υλικό στη διδασκαλία εντός της τάξης.

Θέλουμε οι εκπαιδευτικοί να μιλήσουν μαζί μας, να προβληματιστούμε γόνιμα και να δούμε πώς η ιστορία και φιλοσοφία των επιστημών μπορούν να συμβάλλουν στη διδακτική των φυσικών επιστημών και μέσα από τέτοιες πρωτοβουλίες. Η καλλιέργεια της κριτικής σκέψης απαιτεί να “ξαναρωτήσουμε” ποιοι είναι οι όροι συγκρότησης των επιστημών και της τεχνολογίας. Η επιστήμη είναι μια κοινωνική δραστηριότητα, μια ανθρώπινη επινόηση, με την οποία αλλάζουμε αυτό που είμαστε και τον χώρο μέσα στον οποίο υπάρχουμε. Επομένως, θέλουμε οι άνθρωποι να έρθουν πιο κοντά, να συζητήσουν και να συνεργαστούν. Η επιστήμη δεν έχει καμία αξία αν δεν συνοδεύεται από κριτικό στοχασμό και διαλεκτική».

 

%ce%b5%cf%85%ce%b3%ce%b5%ce%bd%ce%af%ce%b4%ce%b5%ce%b9%ce%bf-%ce%af%ce%b4%cf%81%cf%85%ce%bc%ce%b1-%cf%80%ce%bb%ce%b1%ce%bd%ce%b7%cf%84%ce%ac%cf%81%ce%b9%ce%bf

 

Ο ΝΕΥΤΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΝΗΤΑΡΙΟ – DATA: 

Την Τρίτη θα πραγματοποιηθούν δύο προβολές (ώρες 18:30 και 20:00). Η είσοδος για το κοινό είναι ελεύθερη, απαραίτητα είναι όμως τα δελτία εισόδου, η διανομή των οποίων θα αρχίσει στις 18:00 της ίδιας ημέρας από το ταμείο του Ιδρύματος Ευγενίδου και έως εξαντλήσεως των διαθεσίμων θέσεων.

Υπενθυμίζουμε ότι οι χώροι του Ιδρύματος Ευγενίδου είναι προσβάσιμοι και φιλικοί σε ανθρώπους με κινητική αναπηρία, ενώ υπάρχει δυνατότητα διερμηνείας στην Ελληνική Νοηματική Γλώσσα ή/και χειλεανάγνωσης κατόπιν έγκαιρης επικοινωνίας με γραπτό μήνυμα στο τηλέφωνο: 6936177143, στο fax: 2109417514 ή στην ηλεκτρονική διεύθυνσηarnellou@eef.edu.gr. Οι σκύλοι-οδηγοί τυφλών είναι ευπρόσδεκτοι.

Tο ντοκιμαντέρ προτείνεται για παιδιά ηλικίας 14 ετών και άνω, καθώς και για ενήλικες.

 Εκπαιδευτική αξιοποίηση

Η εκπαιδευτική αξιοποίηση επεισοδίων από την ιστορία της επιστήμης μπορεί να συντελέσει στην κατανόηση του τρόπου με τον οποίο συγκροτείται η επιστήμη, αλλά και να αναδείξει τους περιορισμούς που υφίσταται η συγκρότηση αυτή από το ιστορικό και πολιτισμικό πλαίσιο της κάθε εποχής. Τα ντοκιμαντέρ του Ιδρύματος Ευγενίδου: «Νεύτων: Η Δύναμη του Θεού», «Κοπέρνικος, Μπράχε, Κέπλερ: Τρείς Σπουδαίοι Αστρονόμοι» και το βραβευμένο στο 8ο Διεθνές Φεστιβάλ Επιστημονικών Ταινιών της Αθήνας  «Γαλιλαίος: Η Μάχη στην Αυγή της Σύγχρονης Επιστήμης», μπορούν να προβληθούν στα σχολεία και να αξιοποιηθούν από τους εκπαιδευτικούς στην διδασκαλία των φυσικών επιστημών. Οι εκπαιδευτικοί που ενδιαφέρονται μπορούν να αναζητήσουν περισσότερες πληροφορίες και προτάσεις για την εκπαιδευτική αξιοποίηση του υλικού στην ιστοσελίδα του Ιδρύματος Ευγενίδου www.edu.eef.gr ή στα τηλέφωνα 210 9469681, 210 9469640.

Οι συντελεστές

Το ντοκιμαντέρ δημιουργήθηκε από μέλη της επιστημονικής ομάδας της Διαδραστικής Έκθεσης Επιστήμης και Τεχνολογίας του Ιδρύματος Ευγενίδου, σε συνεργασία με τον σεναριογράφο/σκηνοθέτη Πάνο Ανέστη. Το σενάριο έχουν γράψει ο Δημήτρης Πετάκος, Διδάκτωρ Ιστορίας της Επιστήμης, ο Πάνος Ανέστης, Ιστορικός των Επιστημών και Υπ. Διδάκτωρ στο Τμήμα Κινηματογράφου του ΑΠΘ και η Λήδα Αρνέλλου, Διδάκτωρ Επικοινωνίας της Επιστήμης. Tην μουσική έγραψε ο συνθέτης Αναστάσιος Κ. Κατσάρης, υπεύθυνος για τη μουσική των παραστάσεων του Ψηφιακού Πλανηταρίου, του Ιδρύματος Ευγενίδου. Τα γραφικά (VFX), την καλλιτεχνική διεύθυνση και το μοντάζ επιμελήθηκε ο Βαγγέλης Κόκκαλης ενώ η διεύθυνση φωτογραφίας είναι του Βασίλη Σταυρόπουλου. Τα γυρίσματα του ντοκιμαντέρ πραγματοποιήθηκαν στο Θέατρο Παλλάς. Όλοι οι συντελεστές αναφέρονται αναλυτικά στην ιστοσελίδα του Ιδρύματος Ευγενίδου.

Ηθοποιοί:

Κωνσταντίνος Λάγκος (Σερ Ισαάκ Νεύτων), Κωνσταντίνος Καρβουνιάρης (Τζόν Κόντουιτ), Κατερίνα Τσάβαλου (Κάθριν Μπάρτον), Σωτήρης Τσακομίδης (Ρόμπερτ Χουκ), Μάνος Καρατζογιάννης (Έντμοντ Χάλευ), Μιχάλης Ταμπούκας (Χένρυ Όλντενμπεργκ), Σίσσυ Δουτσίου (Μητέρα του Ισαάκ Νεύτωνα), Κωνσταντίνος Παπακωνσταντίνου (Νεαρός Ισαάκ Νεύτων), Αντώνης Βλησίδης (Γαλιλαίος).

Στον σύνδεσμο που ακολουθεί θα βρείτε ένα σύντομο βίντεο (teaser) για το ντοκιμαντέρ:

https://www.youtube.com/watch?v=9t_RkLhLcOo

Περισσότερες πληροφορίες για το ντοκιμαντέρ:

www.eef.edu.gr

https://www.facebook.com/newtontheforceofgod/

 

Δείτε επίσης