Share on FacebookShare on Google+Tweet about this on TwitterShare on LinkedInShare on TumblrEmail this to someone

του Διονύση Π. Σιμόπουλου

Επίτιμου διευθυντή Ευγενιδείου Πλανηταρίου

Πριν από χιλιάδες χρόνια όταν το εξαίσιο θέαμα του νυχτερινού ουρανού οδηγούσε κάποιους άλλους λαούς σε λατρευτικές και δεισιδαίμονες αντιλήψεις, οι Έλληνες οδηγήθηκαν στο διαλογισμό και στη γέννηση της αστρονομίας. Οι αστερισμοί για παράδειγμα δημιουργήθηκαν πριν από 4.500 χρόνια για τις ναυσιπλοϊκές ανάγκες των Μινωϊτών, του κατ’ εξοχήν ναυτιλιακού λαού της αρχαίας εκείνης εποχής. Αργότερα, στις ίδιες αυτές ακτές του Αιγαίου, ο Θαλής ο Μιλήσιος (643-548 π.Χ.) υποστήριξε για πρώτη φορά ότι το φως της Σελήνης δεν ήταν παρά το ανακλώμενο φως του Ήλιου, ενώ συγχρόνως αυτός ήταν που πρώτος κατόρθωσε να προβλέψει μια ολική ηλιακή έκλειψη (585 π.Χ.).

 

thalis_titlos

 

Ο πρώτος όμως πραγματικός παρατηρησιακός αστρονόμος ήταν ο Ίππαρχος (190-125 π.Χ.) που δίκαια τα επιτεύγματά του οδήγησαν στον χαρακτηρισμό του ως «πρίγκιπα της παρατήρησης» και «πατέρα της αστρονομίας». Γιατί η επιστημονική μελέτη της αστρονομίας, με την σύγχρονη έννοια της λέξης, αρχίζει με τις μελέτες και τα έργα του Ιππάρχου. Όπως αναφέρει ο Πλίνιος, ο Ίππαρχος «…προσέφερε στην ανθρωπότητα τον ουρανό ολόκληρο ως κληρονομιά».

Επί πλέον, ο Ίππαρχος βελτίωσε τα ήδη υπάρχοντα όργανα των αστρονομικών παρατηρήσεων και επινόησε πολλά νέα, μεταξύ των οποίων την στερεά σφαίρα, την διόπτρα (ένα όργανο μέτρησης μικρών γωνιών) και τον αστρολάβο, επίπεδο και σφαιρικό, που απετέλεσε το σημαντικότερο όργανο ουρανίων παρατηρήσεων μέχρι την εφεύρεση του τηλεσκοπίου, 1.800 χρόνια αργότερα, αν και χρησιμοποιούνταν ευρέως μέχρι και τον 19ο αιώνα. Όλα αυτά ίσως να μη φαίνονται σημαντικά για τα δεδομένα της σημερινής εποχής, μην ξεχνάτε όμως ότι ο Ίππαρχος είχε ως μοναδικό του βοηθό τα μάτια και το νου του.

 

ipparhos-astronomia1-thumb-large

 

Αλλά και στην νέα εποχή η συμμετοχή του ελληνικού στοιχείου στην ανάπτυξη της αστρονομίας συνεχίστηκε αμείωτη. Κι όχι μόνο συμβολικά, αλλά και ουσιαστικά. Το Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών, για παράδειγμα, θεμελιώθηκε το 1842 δύο χρόνια πριν από την ίδρυση του πρώτου Αμερικανικού Αστεροσκοπείου στο Χάρβαρντ. Το πρώτο του κτίριο ήταν δωρεά του Βαρόνου Γεώργιου Σίνα και χτίστηκε με βάση τα σχέδια του Δανού αρχιτέκτονα Theophil Hansen στο Λόφο των Νυμφών. Ένα από τα πρώτα του τηλεσκόπια, γνωστό ως «Τηλεσκόπιο Δωρίδη», έχει ηλικία άνω των 100 ετών. Εγκαταστάθηκε στο κτίριο του Θησείου, όπου λειτουργεί ακόμη και σήμερα, και πήρε το όνομα του μεγάλου δωρητή του. Είναι ένα διοπτρικό τηλεσκόπιο με φακό 40 εκατοστών και εστιακή απόσταση 5 μέτρων.

Ήταν το μεγαλύτερο τηλεσκόπιό μας μέχρι το 1959 όταν στον Λόφο Κουφός της Πεντέλης εγκαταστάθηκε το μεγάλο διοπτρικό τηλεσκόπιο Newall σε ένα νέο κτίριο με θόλο διαμέτρου 14 μέτρων. Το τηλεσκόπιο αυτό ζυγίζει 9 τόνους, έχει μήκος 9 περίπου μέτρων και φακό 62,5 εκατοστών. Όταν πρωτοκατασκευάστηκε στις αρχές της δεκαετίας του 1870 ήταν το μεγαλύτερο τηλεσκόπιο στον κόσμο. Σήμερα και τα δύο αυτά τηλεσκόπια χρησιμοποιούνται για εκπαιδευτικούς μόνο σκοπούς και επίδειξη.

 

aristarchus-of-samos

 

Tο μεγαλύτερο τηλεσκόπιο που διέθετε η Ελλάδα μέχρι πρόσφατα βρίσκεται στον Ψηλορείτη, στην κορυφή Σκίνακας ύψους 1.750 μέτρων και λίγα μόνο χιλιόμετρα μετά τα Ανώγια. Το κύριο κάτοπτρό του έχει διάμετρο 129 εκατοστών, εστιακή απόσταση 9,86 μέτρων και λειτουργεί από το 1995 με την ευθύνη των αστρονόμων του Πανεπιστημίου της Κρήτης σε συνεργασία με το Ινστιτούτο Μαξ Πλανκ της Γερμανίας. Το κύριο ερευνητικό του ενδιαφέρον αφορά τον κόσμο των γαλαξιών και τους αστρικούς θανάτους, ενώ ένα μεγάλο ποσοστό των μελετών του αφιερώνεται στη σύγχρονη οπτική διερεύνηση των αντικειμένων που μελετούν τα διαστημικά παρατηρητήρια ακτίνων Χ, όπως είναι το «Τσαντρα». Παρομοίου μεγέθους μ’ αυτό της Κρήτης είναι και το «Κοργιαλένιο Τηλεσκόπιο» των 123 εκατοστών που ανήκει στο Εθνικό Αστεροσκοπείο και είναι εγκατεστημένο από το 1975 στο Κρυονέρι Κορινθίας σε υψόμετρο 930 μέτρων.

Υπάρχουν επίσης και πολλά άλλα μικρότερα τηλεσκόπια που είναι εγκατεστημένα στα διάφορα εργαστήρια Αστρονομίας των Πανεπιστημίων μας και χρησιμοποιούνται κυρίως για την εκπαιδευτική επιμόρφωση των φοιτητών τους. Στο Στεφάνιο Κορινθίας (σε υψόμετρο 900 μέτρων) είναι εγκατεστημένο το τηλεσκόπιο των 76 εκατοστών του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, ενώ στο Λόφο Δουρούτη (ύψος 600 μέτρων) των Ιωαννίνων είναι εγκατεστημένο ένα τηλεσκόπιο του Πανεπιστημίου της πόλης με διάμετρο 60 εκατοστών. Πριν από μερικά χρόνια, στις αρχές του 2000, το Πανεπιστήμιο Αθηνών απέκτησε και το δικό του παράθυρο στο Σύμπαν με την εγκατάσταση στην Πανεπιστημιούπολη Ζωγράφου του «Γεροσταθοπούλειου Τηλεσκοπίου» των 40 εκατοστών.

 

aristarchostelescopehelmos6

 

Η επιστημονική όμως μελέτη του ουρανού στην Ελλάδα γνωρίζει μια νέα μεγάλη άνθηση με την λειτουργία του «Αρίσταρχου» στην κορυφή του Χελμού σε υψόμετρο 2.453 μέτρων! Το νέο αυτό τηλεσκόπιο είναι το μεγαλύτερο τηλεσκόπιο στη χώρα μας με διάμετρο κατόπτρου 2,30 μέτρων, ύψος 8,40 μέτρων και συνολικό βάρος 34 τόνων, ενώ έχει τη δυνατότητα να κάνει παρατηρήσεις τηλεχειριζόμενο από την Αθήνα. Έχει πάρει το όνομα του άλλου μεγάλου αστρονόμου της αρχαιότητας, του Αρίσταρχου του Σάμιου (310-230 π.Χ.) που πρώτος πρότεινε το ηλιοκεντρικό σύστημα 1.800 χρόνια πριν από τον Κοπέρνικο.

ΒΙΝΤΕΟ ΕΑΑ:

https://www.youtube.com/watch?v=0Ty4uIS2TsA

https://www.youtube.com/watch?v=k1gnA6qQ1Qk

https://www.youtube.com/watch?v=BzKZvn-XYIw

https://www.youtube.com/watch?v=ABikeckS8t4

https://www.youtube.com/watch?v=NphXiIkYcgg

 

 

Δείτε επίσης